6. Ariketa:
a) Fronte polarra: fronte polarrak poloetatik datozen aire hotz masen eta tropikoko eskualdeetatik datozen haize heze eta beroen arteko talkaren ondorioa da.
b) eguraldi euritsua eta epela.
7.Ariketa:
Isobara mapa: isobarak presio bereko puntuak lotzen dituzten irudimenezko lerroak dira.
13.Ariketa:
EHUko ikertzaile talde batek igarabak aurkitu ditu Arabako ibaietan
Animalien iraizkinen azterketari esker, 20 igaraba inguru daudela jakin dute; Gipuzkoa eta Bizkaira heda daitezke.
Igaraba.
Igaraba.
Arriskuan dauden espezieak
Nafarroako ornodunak biltzen dituen erregistroaren arabera, haietako 16 desagertzeko arriskuan daude. Hona hemen aipagarrienak horien artean: hartza, igaraba, saguzarra, basoiloa, ugatza, eper zuria eta eper grisa, txori zezena, sai arrea eta mirotz urdina. Espezie horietako batzuentzat berariazko berreskuratze planak osatu dira, esate baterako ugatza, basoilar eta hartz arrearentzat. ERROMANIKOA NAFARROAN:
1.- Testua irakurri ondoren azaldu zure koaderno digitalean zergatik hedatu zen Erromanikoa Nafarroan: Kristautasunarekin batera hedatu zen eta hainbat eragiletan aurki daiteke:
Donejakue bidea: Bide frantsesa ere deitua, lehen mailako eragiletzat har daiteke arte eta kultura erromanikoa zabaltzeko. Handik etorri baitziren erromatar erritoa. Horretaz gainera, Europaren eta Iberiar penintsulako erresumen arteko komunikabide nagusia Santiagora (Konpostelakoa) zihoan erromes-bidea izan zen. oparotasun ekonomiko handia ekarri zuten merkataritza eta artisautza suspertzeko ez ezik, Donejakue Bidea Europako kultura eta pentsamendua zabaltzeko ere oso garrantzitsua izan zen.
Clunyko ordena: Clunyko ordena beneditarren zorroztasuna berreskuratzen saiatu zen, eta monje horiek Europako bazter guztietara zabaldu ziren, monasterio berriak eraikiz. Nafarroako Antso III.ak nabarmenki lagundu zuela Nafarroako monastegiak eraikitzen. Urte gutxiren buruan, Leireko monasterioa erreinuko garrantzitsuena bihurtu zen.
Nafarroako monarkiaren babesa eta laguntza: Nafar erregeek hirigune berrien garapena bultzatu zuten, foruetan pribilegioak eta askatasunak emanda. Hiribildu berri horietan altxatu ziren hainbat eraikinek, hala nola elizek, ospitaleek, ostatuek, jauregiek, etabarrek taxu erromanikoa dute.
Lonbardiako harginen lana: Italiako iparralde horretako hargin taldeek Europa guztira zabaldu zituzten beren eraikuntza-teknikak. Hala, ezagunak dira estilo lonbardiar horri zegozkion ezaugarri berezkoak: hormak eraikitzeko, harlanduxka erabiltzen zuten, eta absideetako kanpoaldeetan, banda bertikalak eta arku itsuak jartzen zituzten —banda lonbardiarrak—.
2.- Eliza erromanikoa aztertzea.
Gurutze latindarraren oinarri planta
1234) Kanoi ganga
Kanoi ganga + hormabularrak
Puntu erdiko arkua
3.- Esan arkitektura erromanikoari buruzko baieztapen hauek zuzenak (Z) ala okerrak (O) diren, eta, zuzendu, okerrak badira.
a) Artearen helburu nagusia apaintzea zen.
Okerra, haren helburu nagusia kristautasuna hedatzea zen eta jendeari irakastea irudien bidez. b) Eraikinik adierazgarrienak jauregiak, lorategiak eta elizak ziren.
Okerra, eraikinik adierazgarrienak, elizak eta monastegiak ziren. c) Eraikinak, batez ere, harriz eraikitzen zituzten.
Zuzena. d) Tenpluek latindar gurutzeko oinplanoa izaten zuten.
Zuzena. e) Eraikinek argi handia zuten barruan, leiho handiak baitzituzten.
Okerra, ia ez zuten leihorik eta zituztenak oso txikiak ziren, beraz, ez zen ia argirik sartzen.
4.- Eliza erromaniko baten aurretiko bista. Identifikatu bertan arkitektura erromanikoaren lau edo bost ezaugarri.
Latindar gurutzeko oinplanoa,puntu erdiko arkuak,absidea eta kanoi gangak eta kontraormak.
ESKULTURA ERROMANIKOA 5. Aztertu irudiak, eta egin ariketak.
1.1. Azaldu eskultura erromanikoaren funtzioa eta ezaugarriak, irudi hauetan oinarrituz:
Arkitekturan tinpanoan eta arkiboltetan azaltzen diren irudiak erlijioarekin zerikusia duen pertsonai baten bizitza edo erlijioaren historia kontatzen digu.
Puntu erdiko arkua ikus dezakegu. Horretaz aparte, tinpanoa, arkiboltak, dintela eta atezangoa edo janba ikus daitezke. Haren helburua herritarrei beldurra sartzea zen eta erlijioaren historia ikastea. 1.2. Adierazi zein diren eskultura hauen gaia eta ezaugarriak:
Lehenengo eskulturaren gaia Jesus gurutziltazuta da. Irudi honetan ez da minik edo edozein sentimendu antzematen. Nahiko irreal egina dago, izan ere, Jesusen lasaitasuna ez da oso normala eta ez du ematen hilik dagoela, begiak irekita baititu. Ez dago kolorerik, eta horrek are irrealago egiten du. Jesus erabat tente agertzen da eta bere arropak ez zaizkio naturaltasunez geratzen, gorpuitzera itsasita baizik.
Bigarren eskulturan , Ama Birjinia eta Jesus umea agertzen dira. Irudia erabat tente dago, eta erabat frontala da eta bietako bakoitza isolatuta agertzen da. Trazu fisikoakj proportziorik gabekoak dira.
a) Fronte polarra: fronte polarrak poloetatik datozen aire hotz masen eta tropikoko eskualdeetatik datozen haize heze eta beroen arteko talkaren ondorioa da.
b) eguraldi euritsua eta epela.
7.Ariketa:
Isobara mapa: isobarak presio bereko puntuak lotzen dituzten irudimenezko lerroak dira.
13.Ariketa:
EHUko ikertzaile talde batek igarabak aurkitu ditu Arabako ibaietan
Animalien iraizkinen azterketari esker, 20 igaraba inguru daudela jakin dute; Gipuzkoa eta Bizkaira heda daitezke.Arriskuan dauden espezieak
Nafarroako ornodunak biltzen dituen erregistroaren arabera, haietako 16 desagertzeko arriskuan daude. Hona hemen aipagarrienak horien artean: hartza, igaraba, saguzarra, basoiloa, ugatza, eper zuria eta eper grisa, txori zezena, sai arrea eta mirotz urdina. Espezie horietako batzuentzat berariazko berreskuratze planak osatu dira, esate baterako ugatza, basoilar eta hartz arrearentzat.ERROMANIKOA NAFARROAN:
1.- Testua irakurri ondoren azaldu zure koaderno digitalean zergatik hedatu zen Erromanikoa Nafarroan:
Kristautasunarekin batera hedatu zen eta hainbat eragiletan aurki daiteke:
2.- Eliza erromanikoa aztertzea.
3.- Esan arkitektura erromanikoari buruzko baieztapen hauek zuzenak (Z) ala okerrak (O) diren, eta, zuzendu, okerrak badira.
a) Artearen helburu nagusia apaintzea zen.
Okerra, haren helburu nagusia kristautasuna hedatzea zen eta jendeari irakastea irudien bidez.
b) Eraikinik adierazgarrienak jauregiak, lorategiak eta elizak ziren.
Okerra, eraikinik adierazgarrienak, elizak eta monastegiak ziren.
c) Eraikinak, batez ere, harriz eraikitzen zituzten.
Zuzena.
d) Tenpluek latindar gurutzeko oinplanoa izaten zuten.
Zuzena.
e) Eraikinek argi handia zuten barruan, leiho handiak baitzituzten.
Okerra, ia ez zuten leihorik eta zituztenak oso txikiak ziren, beraz, ez zen ia argirik sartzen.
4.- Eliza erromaniko baten aurretiko bista. Identifikatu bertan arkitektura erromanikoaren lau edo bost ezaugarri.
Latindar gurutzeko oinplanoa,puntu erdiko arkuak,absidea eta kanoi gangak eta kontraormak.ESKULTURA ERROMANIKOA
5. Aztertu irudiak, eta egin ariketak.
1.1. Azaldu eskultura erromanikoaren funtzioa eta ezaugarriak, irudi hauetan oinarrituz:
Arkitekturan tinpanoan eta arkiboltetan azaltzen diren irudiak erlijioarekin zerikusia duen pertsonai baten bizitza edo erlijioaren historia kontatzen digu.
Puntu erdiko arkua ikus dezakegu. Horretaz aparte, tinpanoa, arkiboltak, dintela eta atezangoa edo janba ikus daitezke. Haren helburua herritarrei beldurra sartzea zen eta erlijioaren historia ikastea.
1.2. Adierazi zein diren eskultura hauen gaia eta ezaugarriak:
Lehenengo eskulturaren gaia Jesus gurutziltazuta da. Irudi honetan ez da minik edo edozein sentimendu antzematen. Nahiko irreal egina dago, izan ere, Jesusen lasaitasuna ez da oso normala eta ez du ematen hilik dagoela, begiak irekita baititu. Ez dago kolorerik, eta horrek are irrealago egiten du. Jesus erabat tente agertzen da eta bere arropak ez zaizkio naturaltasunez geratzen, gorpuitzera itsasita baizik.
Bigarren eskulturan , Ama Birjinia eta Jesus umea agertzen dira. Irudia erabat tente dago, eta erabat frontala da eta bietako bakoitza isolatuta agertzen da. Trazu fisikoakj proportziorik gabekoak dira.